19 Mayýs 1919 Mustafa Kemal Samsun'da

Büyük Nutuk'ta, “1919 yýlý Mayýs'ýn 19'uncu günü Samsun'a çýktým” diyen Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün, Kurtuluþ Mücadelesi'ni baþlatmak üzere Samsun'a çýkýþýyla ilgili çeþitli kaynaklarda yer alan bilgiler bu tarihi olayýn tüm detaylarýný açýkça ortaya koyarken, bazý notlar ise ilginç anekdotlar olarak tarihe mal oldu.
Araþtýrmacý yazar Baki Sarýsakal'ýn anlatýmlarýndan derlenen bilgilere göre, bölgede asayiþi sa ðlamasý için 9. Ordu Komutaný olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, kurtuluþ mücadelesi planlarýyla ve beraberindeki 55 maiyetiyle bir cuma günü öðleden sonra “Pandarme” adlý gemiyle Samsun'a doðru yola çýkar.

Fýrtýnalý bir pazartesi günü Samsun sahiline demir atan ve bilinen adýyla Bandýrma Gemisi'ndeki Mustafa Kemal ve arkadaþlarýný ilk olarak Havuzlu Ýsmail'in kullandýðý sandalla Kurmay Binbaþý Mahmut Ekrem Bey karþýlar.

Güvertede bulunan Mustafa Kemal'in yanýna giden Mahmut Ekrem Bey selam verir ve “Hoþ geldiniz Paþam” diyerek Mustafa Kemal'i Samsun'da ilk karþýlayan kiþi olur.

Kurtuluþ Mücadelesi'ni baþlatacak olan Mustafa Kemal'i karaya ise Karakaþ Mustafa lakaplý kayýkçý çýkarýr. Uzun yýllar Mustafa Kemal'i karaya Havuzlu Ýsmail'in mi, yoksa Karakaþ Mustafa'nýn mý çýkardýðý tartýþýlsa da daha sonra resmi olarak Karakaþ Mustafa'nýn çýkardýðý kabul edilerek Karakaþ'a ölümünde resmi tören yapýlýr.

Bugün, Asri Mezarlýk'ta yatan Havuzlu Ýsmail'in (Yurtsever) de Mustafa Karakaþ'ýn da mezar taþlarýnda Atatürk'ü Samsun'da karaya çýkaran kiþi olduklarý yazýsý yer alýyor.

AYAKTA KALAN TEK ÝSKELE

Mustafa Kemal ve arkadaþlarý Samsun'a ilk adýmlarýný Reji Ýskelesi'nden atarlar. Birinci Dünya Savaþý'nda Ruslar tarafýndan kentin bütün iskeleleri bombalanmýþ ancak bir tek Fransýzlara ait Reji Ýskelesi saðlam kalmýþtýr.

Fransýzlar o dönemde Samsun'da kurulu bir fabrikada (Reji) sigara üretmektedirler. Ýskele'nin adý bu nedenle Tütün Ýskelesi olarak da geçmektedir.

Mustafa Kemal ve arkadaþlarýný Samsun'da küçük bir grup karþýlar. Karþýlamada Samsun Mutasarrýfý Ýbrahim Ethem bey bulunmamaktadýr. Mutasarrýf rahatsýz olduðunu belirterek yerine Muhasebe Müdürü Osman Bey'den heyeti karþýlamasýný ve aðýrlama iþleriyle ilgilenmesini istemiþtir.

Mustafa Kemal'in Samsun'a çýkýþýna ait canlandýrma dýþýnda fotoðrafýnýn ise bulunmadýðý belirtiliyor.

KONAKLAMA

Mustafa Kemal ve arkadaþlarý kalabalýk olduklarý için tek otele yerleþtirilemezler. Atatürk ve bir grup maiyetiyle birlikte Jean Ýonnis Mantika'ya ait olan “Mantika Palas”a yerleþtirilirler. Diðerleri ise bugünkü Samsun Ticaret ve Sanayi Odasý'nýn yerinde bulunan o zamanki Karadeniz Oteli'nde kalýrlar.

Mantika Palas, uzun yýllar “Mýntýka Palas” olarak adlandýrýlmýþ ve günümüzde Gazi Müzesi olarak kullanýlýyor.

Atatürk'ün Samsun'a geliþi Ýngilizler tarafýndan tedirginlik yaratýrken, halk tarafýndan henüz önemi anlaþýlamamýþtýr. Beþ yýl sonra (20 Eylül 1924) büyük coþkuyla karþýlanacak olan Mustafa Kemal'in Samsun'a ilk geliþi ise o günkü gazetelerde yeterince yer bulmaz.

25 Mayýs'ta Havza'ya giden Mustafa Kemal, bazý kaynaklara göre Mantika Palas'ta kýsa süre konaklamýþ, Samsun'dan ayrýldýktan sonra 'eski Ankara yolu' olarak bilinen güzergah üzerindeki Avdan Köyü'nde karargah kurup bir süre de burada kaldýktan sonra Havza'ya geçtiði belirtiliyor.

19 MAYIS KUTLANIYOR

Mustafa Kemal'in Samsun'a çýkýþý ve Kurtuluþ Mücadelesi'ni baþlatýþý Cumhuriyetin ilanýndan sonra 1938 tarihine kadar “Gazi Günü” adýyla Samsun'da yerel olarak kutlanýr. Daha sonra ise Atatürk'ün Milli Mücadeleyi baþlatmak üzere 19 Mayýs 1919'da Samsun'a ayak basmasý 20 Haziran 1938'de çýkarýlan bir kanunla milli bayram olarak kabul edilir.

Bugünkü kutlamalarýn temelini oluþturan beden eðitimi ve spor gösterilerini ise Türkiye'de ilk kez 12 Mayýs 1916'da erkek öðretmen okulu öðrencileri yapmýþlar, daha sonra bu gösteriler bir gelenek haline getirilmiþ.

1938'de 19 Mayýs'ýn “Gençlik ve Spor Bayramý” olarak kanunlaþmasýndan sonra ise bu gösteriler de resmi bayram gününe alýnmýþ, daha sonra kutlamalar 19 Mayýs Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramý adý altýnda gerçekleþtirilmeye baþlanmýþtýr.

DOÐUM GÜNÜ VE SAMSUN

Samsun için ayrý bir önemi olan “19 Mayýs” her yýl kentte çeþitli etkinliklere sahne oluyor. Özel bir kutlama programý gerçekleþtirilen Samsun'da 25 Mayýs tarihine kadar devam eden festival niteliðindeki kutlamalarda açýk hava konserleri, ýþýk gösteriler, yarýþma, panel, konferans, sergi, tiyatro, þiir dinletisi, defile ve çeþitli sportif faaliyetler yer alýyor.

19 Mayýs akþamý ise Cumhuriyet Meydaný'nda Atatürk için doðum günü pastasý kesiliyor. Bir kaç yýldýr sürdürülen bu gelenek, 1936 yýlýnda Ýngiltere Büyükelçiliði'nin, Kral 8. Edvard'ýn tebrik amacýyla bilgi edinme isteðiyle Dýþiþleri Bakanlýðý'na yaptýðý baþvuru üzerine verilen resmi yanýtta Atatürk'ün doðum tarihi “19 Mayýs 1881” olarak gösterilmesi dolayýsýyla gerçekleþtiriliyor.

BANDIRMA VAPURU

19 Mayýs denilince ilk akla gelen isim olan Bandýrma Vapuru'nun orijinal planlarý kullanýlarak inþa edilen birebir kopyasý ise bugün Samsun sahilinde müze gemi olarak ziyarete açýk tutuluyor.

2000 yýlýnda yapýmýna baþlandýktan sonra 3 yýl önce tamamlanarak Doðu Park'ta düzenlenen alanda ziyarete açýlan müze gemi Bandýrma Vapuru özellikle 19 Mayýs Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramý nedeniyle kente gelen ziyaretçilerden büyük ilgi görüyor.



ATATURK'UN GENCLIGE HITABESI

"Ey Turk gencligi ! Birinci vazifen, Turk istiklalini, Turk
Cumhuriyeti'ni, ilelebet muhafaza ve mudafaa etmektir.
Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegane temeli budur. Bu temel,
senin en kiymetli hazinendir. Istikbalde dahi, seni bu hazineden
mahrum etmek isteyecek dahili ve harici bedhahlarin olacaktir.
Bir gün, istiklal ve Cumhuriyet'i müdafaa mecburiyetine
düþersen, vazifeye atilmak icin, icinde bulunacagin vaziyetin
imkan ve seraitini düþünmeyeceksin! Bu imkan ve serait, cok
namusait bir mahiyette tezahur edebilir. Istiklal ve
Cumhuriyetine kastedecek dusmanlar, butun dunyada emsali
gorulmemis bir galibiyetin mumessili olabilirler. Cebren ve hile
ile aziz vatanin butun kaleleri zaptedilmiþ, butun tersanelerine
girilmis, butun ordulari dagitilmis ve memleketin her kösesi
bilfiil isgal edilmiþ olabilir. Butun bu sereitten daha elim ve daha
vahim olmak uzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip
olanlar gaflet ve dalalet ve hatta hiyanet icinde bulunabilirler.
Hatta bu iktidar sahipleri, sahsi menfaatlerini, müstevlilerin
siyasi emelleriyle tevhid edebilirler. Millet, fakr u zaruret icinde
harap ve bitap dusmus olabilir.
Ey Turk istikbalinin evladi! Iste, bu ahval ve serait icinde dahi
vazifen, Turk istiklal ve Cumhuriyetini kurtarmaktir! Muhtaç
oldugun kudret, damarlarindaki asil kanda mevcuttur!"

Gazi Mustafa Kemâl ATATÜRK 20 Ekim 1927





ALINTIDIR

Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihindeki önemli birisi olan tuðçe olaylardan biri Atatürk’ün Samsun’a ayak basýþýdýr. Türk Milleti Birinci Dünya Savaþý sonrasýnda kötüleþen koþullar içinde kurtuluþ çareleri ararken büyük bir lider Mustafa Kemal Atatürk ortaya çýktý ve Samsun’a ayak basarak “Kurtuluþ” yolunu açtý. Dolayýsýyla Atatürk’ün 16-19 Mayýs 1919 Ýstanbul’dan baþlayan yolculuðu bir kurtuluþ dönemini simgeler.

Samsun iþgal kuvvetleri için önemli noktalardan biriydi. Stratejik bakýmdan büyük öneme sahipti ve Karadeniz’den Orta Anadolu’ya açýlan en rahat ve güvenilir bir kapýydý. Ýngilizler 9 Mart 1919 tarihinde Samsun’a askerî birlik çýkarmýþlardý. Buna tepki olarak Türk Makinalý Tüfek birliðinden Hamdi adýndaki bir teðmenin askerlerini alarak daða çýkmasý dikkatleri bu bölgeye çekti. tuðçenin ve Ýngiliz Yüksek Komiserliði’nin de Türk halkýnýn silâhlandýðý konusundaki þikayetleri üzerine bu bölgeye güvenilir bir kumandanýn olaðanüstü yetkilerle gönderilmesine karar verildi. Bu kumandan Mustafa Kemal Atatürk’tü ve Atatürk uzun zamandan beri ülkenin içinde bulunduðu bu umutsuz duruma üzülüyor ve birþeyler yapmak için Anadolu’ya geçmek istiyordu. Bu O’nun için bulunmaz fýrsattý.

Mustafa Kemal Paþa beraberindeki kiþilerle beraber 16 Mayýs 1919 Cuma günü öðleden sonra “Bandýrma” adýndaki eski ancak gayet iyi çalýþan bir vapurla Galata rýhtýmýndan ayrýlýr, üstelik geminin kaptaný Ýsmail Kaptan Karadeniz'i avucunun içi gibi bilmekteydi.18 Mayýs 1919 Pazartesi günü beklenen yolculuðun sonuna gelinir.

Mustafa Kemal Paþa, Ýstanbul’dan baþlayan ve Samsun’da sona eren yolculuk esnasýnda görevli bir askerdi ve giyimi de buna uygundu ancak Samsun’a ayak bastýðý günden birkaç gün sonra asker deðil, sivil olarak hareket edecekti.

Mustafa Kemal Paþa'nýn Samsun’a çýkýþýnda gördüðü manzara pek parlak deðildi. Þehirde Ýngiliz iþgal kuvvetleri vardý.Halk kendisini koruyamayacak durumdaydý. Atatürk bugün müze haline getirilen Hýntýka Palas’ta kaldýklarý süre içinde hep bu sorunlarý düþündü, yolculukta geçirdiði uykusuz geceler sona ermemiþti; þimdi de burada uykusuz geceler baþlýyordu. Ama, O’nda ve O’nun gibi düþünenlerde bu azim oldukça hiçbir engel aþýlmaz deðildi.

Bu yolculuk Türk Milleti için bir dönüm noktasý oldu ve kurtuluþun baþlangýcýydý. Millî Mücadele’yi baþlatmak üzere Samsun’da Anadolu topraklarýna bastýðý 19 Mayýs 1919 tarihinin önemi nedeniyle de 19 Mayýs’ý Türk gençliðine armaðan etti. Yazýmýzýn baþýnda da belirttiðimiz gibi gençlik kavramý genel anlamda fikirlerdeki yeniliði anlatmaktadýr.

Atatürk’ün þu sözleri hepimiz için bir rehber olmalýdýr: Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek deðildir. Benim fikirlerimi benim duygularýmý anlýyorsanýz ve hissediyorsanýz, bu kâfidir(7)demiþtir. Atatürk’ü anlamak, yaþadýklarýný ve fikirlerini bilmekle mümkündür. Dolayýsýyla Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasýnda yaþanan zorluklarý her zaman göz önünde tutarak, 19 Mayýslarý Atatürk’ün emanetine daima sahip çýkarak kutlamalýyýz.







ALINTI

Ýki Mustafa Kemal vardýr. Biri ben et ve kemik, geçici Mustafa Kemal.
Ýkinci Mustafa Kemal, onu ‘ben’ kelimesiyle ifade edemem; o ben deðil, bizdir!
O, memleketin her köþesinde yeni bir fikir, yeni bir hayat ve büyük ülkü için uðraþan aydýn
ve mücadeleci bir topluluktur. Ben onlarýn rüyasýný temsil ediyorum.
Benim giriþimlerim, onlarýn özlemini çektikleri þeyleri tatmin içindir.
O Mustafa Kemal sizsiniz, hepinizsiniz.
Geçici olmayan, yaþamasý ve baþarýlý olmasý gereken Mustafa Kemal O'dur.



ALINTI