Karacaoðlan


Vara vara vardým ol kara taþa
Hasret ettin beni kavim kardaþa
Sebep ne gözden akan kanlý yaþa
Bir ayrýlýk bir yoksulluk bir ölüm

Karac'oðlan der ki kondum göçülmez
Acýdýr ecel þerbeti içilmez
Üç derdim var birbirinden seçilmez
Bir ayrýlýk bir yoksulluk bir ölüm


Türk halk þairi. Etkileyici bir dil ve duygu evreni kurduðu þiirleriyle Türk halk þiiri geleneðinde çýðýr açmýþtýr.

1606' doðduðu, 1679'da ya da 1689'da öldüðü sanýlmaktadýr. Yaþamý üstüne kesin bilgi yoktur. Bugüne deðin yapýlan inceleme ve araþtýrmalara göre 17.yy'da yaþamýþtýr. Nereli olduðu üstüne deðiþik görüþler öne sürülmüþtür. Bazýlarý Kozan Daðý yakýnýndaki Bahçe ilçesinin Varsak (Farsak) köyünde doðduðunu söylerler. Bazýlarý da Osmaniye ili Düziçi ilçesinin Farsak köyünde doðduðunu söylerler*. Gaziantep'in Barak Türkmenleri de, Kilis'in Musabeyli bucaðýnda yaþayan Çavuþlu Türkmenleri de onu kendi aþiretlerinden sayarlar. Bir baþka söylentiye göre Kozan'a baðlý Feke ilçesinin Gökçe köyündendir. Batý Anadolu'da yaþayan Karakeçili aþireti onu kendinden sayar. Mersin'in Silifke, Mut, Gülnar ilçelerinin köylerinde, o yöreden olduðu ileri sürülür. Bir menkýbeye göre de Belgradlý olduðu söylenir. Bu kaynaklardan ve þiirlerinden edinilen bilgilerden çýkarýlan, onun Çukurova'da doðup, yörenin Türkmen aþiretleri arasýnda yaþadýðýdýr.

Adý bazý kaynaklarda Simayil, kendi þiirlerinden bazýsýnda ise Halil ve Hasan olarak geçer. Akþehirli Hoca Hamdi Efendi'nin anýlarýna göre Karacaoðlan yetim büyüdü. Çirkin bir kýzla evlendirilmek, babasý gibi ömür boyu askere alýnmak korkusu ve o sýralarda Çukurova'da derebeyi olan Kazanoðullarý ile arasýnýn açýlmasý sonucu genç yaþta gurbete çýktý. Ýki kýz kardeþini de yanýnda götürdüðünü, Bursa'ya, hatta Ýstanbul'a gittiðini belirten þiirleri vardýr. Yine bu þiirlerinden anlaþýldýðýna göre, Bursa'da ev bark sahibi oldu, evlat acýsý gördü. Anadolu'nun çeþitli illerini gezdiði, Rumeli'ye geçtiði, Mýsýr ve Trablus'a gittiði de sanýlýyor. Yaþamýnýn büyük bir bölümünü Çukurova, Maraþ, Gaziantep yörelerinde geçirdi.

Doðum yeri gibi, ölüm yeri de kesin olarak bilinmemektedir. Þiirlerinden, çok uzun yaþadýðý anlaþýlmaktadýr. Hoca Hamdi Efendi'nin anýlarýna göre Maraþ'taki Cezel Yaylasý'nda doksan altý yaþýnda ölmüþtür. En son bulgulara göre ise mezarýnýn Ýçel'in Mut ilçesinin Çukur köyündeki Karacaoðlan Tepesi denilen yerde olduðu sanýlmaktadýr.

Karacaoðlan Osmanlý Devleti'nin iktisadi bunalýmlar ve iç karýþýklýklar içinde bulunduðu bir çaðda yaþamýþtýr. Þiirinin kaynaðýný, doðup büyüdüðü göçebe toplumunun gelenekleri ve içinde yaþadýðý, yurt edindiði doða oluþturur. Güneydoðu Anadolu, Çukurova, Toroslar ve Gavurdaðlarý yörelerinde yaþayan Türkmen aþiretlerinin yaþayýþ, duyuþ ve düþünüþ özellikleri, onun kiþiliði ile birleþerek âþýk edebiyatýna yepyeni bir söyleyiþ getirir. Anadolu halkýnýn 17.yy'da çektiði acýlar, göçebe yaþantýsýnýn yokluklarý, çileleri, çaresizlikleri, þiirinde yer almaz.

Þiirlerindeki insana dönüklüðünün özünde belirgin olan tema doða ve aþktýr. Ayrýlýk, gurbet, sýla özlemi, ölüm ise þiirinin bu bütünselliði içinde beliren baþka temalardýr. Duygulanýþlarýný gerçekçi biçimde dile getirir. Düþündüklerini açýk, anlaþýlýr bir dille ortaya koyar. Acý, ayrýlýk, ölüm temalarýný iþlediði þiirlerinde de bu özelliði göze çarpar. Düþten çok gerçeðe yaslanýr. Çýkýþ noktasý yaþanmýþlýktýr. Ona göre, kiþi yaþadýðý sürece yaþamdan alabileceklerini almalý, gönlünü dilediðince eðlendirmelidir. Yaþama sevincinin kaynaðý güzele, sevgiliye ve doðaya olan tutkunluðudur. Güzelleri, yiðitleri över, dert ortaðý bildiði daðlara seslenir. Lirik söyleyiþinin özünde, halkýnýn duyuþ ve düþünüþ özellikleri görülür.

Göçebe yaþamýnýn vazgeçilmez bir parçasý olan doða, onun þirinin baþlýca temalarýndan biridir. Yaþadýðý, gezip gördüðü yörelerin doðasýný görkemli bir biçimde dile getirir. Dost, kardeþ bildiði, sevgilisiyle eþ gördüðü, iç içe yaþadýðý bu doða, onun için sadece bir mekan olmaktan ötedir. Þiirinin baþka önemli bir temasý olan aþkýn varoluþu, doðadaki benzetmelerle güzelleþir. Onunla yaþanan sevinç, onun getirdiði acý doða ile paylaþýlýr. Sevgili, þiirinde doðanýn ayrýlmaz bir parçasýdýr.

Þiirlerinde yer yer sýla özlemi ve ölüm temasýna da rastlanýr. Sevdiðinden, ilinden, obasýndan ayrý düþüþü özlemle dile getirir, yakýnýr. Ölüm de, ayrýlýk ve yoksullukla eþ tuttuðu bir derttir.

Doða temasýnýn yaný sýra þirinin asýl odak noktasýný oluþturan aþk/sevgili kavramýný, âþýk þiirinin geleneksel kalýplarý dýþýnda bir söyleyiþle ele alýr. Onun için sevgili, düþlenen, bin bir hayal ile var edilen, ulaþýlmazlýðýn umutsuzluðuyla adýna türküler yakýlan bir varlýk deðildir; doða ve insan iliþkileri içindedir. Onu, yaþamdan ve bu iliþkilerden soyutlamadan verir.

Ýlk kez onun þiirinde sevgililerin adlarý söylenir: Elif, Anþa, Zeynep, Hürü, Döndü, Döne, Esma, Emine, Hatice...Karacaoðlan bunlarýn kimine bir pýnar baþýnda su doldururken, kimine helkeleri omuzunda suya giderken, kimine de yayýk yayýp halý dokurken görüp vurulmuþtur. Gönlü bir güzel ile eylenmez, bir kiþiye baðlanmaz. Uçarýlýk, onun duygu dünyasýnýn þiirsel söyleyiþine yansýyan en belirgin yanýdýr. Erotizm, þiirine sevmek ve seviþmek olgusuyla yansýr. Kanlý-canlý sevgili, cinsellik motifleriyle daha da belirginleþir, þiirinde etkileyici bir biçimde yer eder. Onun sevgiye ve kadýna bakýþ açýsý, âþýk þiirine yenilik getirir ve bu gelenek içinde etkileyici bir özellik taþýr. Tanrý kavramý ve din temasý þiirinde önemlice bir yer tutmasa bile, bu konudaki yaklaþýmýyla da kendi þiir geleneðine yine deðiþik bir bakýþ açýsý getirmiþ ve sonraki kuþaklar üzerinde etkileyici yönlendirici olmuþtur.

Karacaoðlan yaþadýðý çaðda yetiþmiþ baþka saz þairlerinin tersine, dil ve ölçü bakýmýndan Divan Edebiyatý'nýn etkisinden uzak kalmýþtýr. Güneydoðu Anadolu insanýnýn o çaðdaki günlük konuþma diliyle yazmýþtýr. Kullandýðý Arapça ve Farsça sözcüklerin sayýsý azdýr. Yöresel sözcükleri ise yoðun bir biçimde kullanýr. Deyimler ve benzetmelerle halk þiirinde kendine özgü bir þiir evreni kurmuþtur. Bu da onun þiirine ayrý bir renk katar. Bu sözcüklerin bir çoðunu halk dilinde yaþayan biçimiyle, söyleniþlerini bozarak ya da anlamlarýný deðiþtirerek kullanýr.

Karacaoðlan, halk þiirinin geleneksel yarým uyak düzenini ve yer yer de redifi kullanmýþtýr. Hece ölçüsünün 11'li (6+5) ve 8'li (4+4) kalýplarýyla yazmýþtýr. Bazý þiirlerinde ölçü uygunluðunu saðlamak için hece düþmelerine baþvurduðu da görülür. Mecaz ve mazmûnlara çokca baþvurmasý, söyleyiþini etkili kýlan önemli öðelerdir.

Þiirsel söyleyiþinin önemli bir özelliði de, halk þiiri türü olan mani söylemeye yakýn oluþudur. Koþmalar, semailer, varsaðýlar ve türküler þiirleri arasýnda önemlice yer tutar. Bunlarýn her birinde açýk, anlaþýlýr bir biçimde, içli ve özlü bir söyleyiþ birliði kurmuþtur.

Pir Sultan Abdal, Âþýk Garip, Köroðlu, Öksüz Dede, Kul Mehmet'ten etkilenmiþ, þiirleriyle Âþýk Ömer, Âþýk Hasan, Âþýk Ýsmail, Katibî, Kuloðlu, Gevheri gibi çaðdaþý þairleri olduðu kadar 18.yy ve þairlerinden Dadaloðlu, Gündeþlioðlu, Beyoðlu, Deliboran'ý, 19.yy þairlerinden de Bayburtlu Zihni, Dertli, Seyranî, Zileli Talibî, Ruhsatî, Þem'î ve Yeþilabdal'ý etkilemiþtir. Daha sonra da gerek Meþrutiyet, gerek Cumhuriyet dönemlerinde, halk edebiyatý geleneðinden yararlanan þairlerden R.T. Bölükbaþý, F.N. Çamlýbel, K.B. Çaðlar, A.K. Tecer ve C. Külebi, Karacaoðlan'dan esinlenmiþlerdir.

Þiirleri 1920'den beri araþtýrýlan, derlenip yayýmlanan Karacaoðlan'ýn bugüne deðin, yazýlý kaynaklara beþ yüzün üzerinde þiiri geçmiþtir.



Eserlerinden bazýlarý:



1
Vara vara vardým ol kara taþa
Hasret ettin beni kavim kardaþa
Sebep ne gözden akan kanlý yaþa
Bir ayrýlýk bir yoksulluk bir ölüm

Nice sultanlarý tahttan indirdi
Nicesinin gül benzini soldurdu
Nicelerin gelmez yola gönderdi
Bir ayrýlýk bir yoksulluk bir ölüm

Karac'oðlan der ki kondum göçülmez
Acýdýr ecel þerbeti içilmez
Üç derdim var birbirinden seçilmez
Bir ayrýlýk bir yoksulluk bir ölüm


2
Sunayý da deli gönül sunayý
Ben yoluna terk eyledim sýlayý
Armaðan gönderdim telli turnayý
Ýner gider bir gözleri sürmeli

Sabahtan uðradým yarin yurduna
Dayanýlmaz firkatine derdine
Yýkýlasý karlý daðýn ardýna
Aþar gider bir gözleri sürmeli

Ateþ yanmayýnca duman mý tüter
Ak gerdan üstünde çimen mi biter
Vakti gelmeyince bülbül mü öter
Öter gider bir gözleri sürmeli

Karacaoðlan kapýnýza kul gibi
Gönül küsüverse ince kýl gibi
Seherde açýlmýþ gonca gül gibi
Kokar gider bir gözleri sürmeli


3
Be felek senin elinden
Hem yanarým hem aðlarým
Gece gündüz aðlar gözüm
Baþýmý döðer aðlarým
Çaðýrýrým gani deyi
Gel aðlatma beni deyi
Kimi görsem seni deyi
Yüzüne sakar aðlarým

Lutfeyle beyim urandýr
Gözümün yaþý barandýr
Kaygýlý gönlüm virandýr
Hicrimi çeker aðlarým
Karacaoðlan düþtü derde
Gece gündüz yanar narda
Hak kadý olduðu yerde
Kabrimden çýkar aðlarým


4
Güzel Ne Güzel Olmuþsun,
Görülmeyi Görülmeyi,
Siyah Zülfün Halkalanmýþ...Aman Aman
Örülmeyi Örülmeyi.

Mendilim Yuðdum Arýttým,
Gülün Dalýnda Kuruttum,
Adin Ne Ýdi Unuttum...Aman Aman
Sorulmayý Sorulmayý..

Seðirttim Ardýndan Yettim,
Eðildim Yüzünden Öptüm,
Adýn Bilirdim Unuttum...Aman Aman
Çaðýrmayý Çaðýrmayý.

Benim Yarim Bana Küsmüþ,
Zülfünü Gerdana Dökmüþ,
Muhabbeti Benden Kesmiþ...Aman Aman
Sevilmeyi Sevilmeyi.

Çaðýr Karacaoðlan Çaðýr,
Taþ Düþtüðü Yerde Aðýr,
Yiðit Sevdiðinden Soður...Aman Aman
Sarýlmayý Sarýlmayý.


5
Gine Dertli Dertli Ýniliyorsun,
Sarý Durnam Sinem Yaralandý Mý.
Hiç El Deðmeden De Ýniliyorsun.
Sari Durnam Sinem Yaralandý Mý,
Yoksa Ciðerlerin Parelendi Mi.

Yoksa Sana Ya Düzen Mi Düzdüler,
Perdelerin Tel Tel Edip Üzdüler.
Tellerini Sýrmadan Mi Süzdüler.
Allý Da Durnam,Telli De Durnam,
Sinem De Yarelendi Mi.
Yoksa Ciðerlerin Parelendi Mi.

Havayý Ey Deli Gönül Havayý
Ay Doðmadan Þavký Dutmuþ Ovayý
Türkmen Kýzý Gater Etmiþ Mayayý
Çekip Gider Bir Gözleri Sürmeli

Kuru Kütük Yanmayýnca Tütermi
Ak Gerdanda Çifte Benler Bitermi
Vakti Gelmeyince Bülbül Ötermi
Ötüp Gider Bir Gözleri Sürmeli

Dere Kenarýnda Yerler Hurmayý
Kýlavuz Ederler Telli Durnayý
Ak Göðsün Üstünde Ýlik Düðmeyi
Çözüp Gider Bir Gözleri Sürmeli.
Karacoðlan Der Ki Geçti Ne Fayda,
Bir Vefa Kalmadý Ok Ýle Yayda.


6
Bugün çay bulandý yarýn durulmaz
Yol ver daðlar ben sýlama varayým
Karlý daðlar varayým
Zalým daðlar varayým
Muhabbetli yardan gönül ayrýlmaz
Yol ver daðlar ben sýlama varayým
Karlý daðlar varayým
Zalým daðlar varayým

Gurbet elde efkarým var zarým var
Sýlada bekleyen nazlý yarim var
Bizi ayýrana intizarým var
Karlý daðlar yaz gele
Zalým daðlar tez gele
Bizi ayýrana intizarým var

Oy daðlar
Yol ver daðlar ben sýlama gideyim
Karlý daðlar gideyim
Zalým daðlar gideyim

Ezeli de Karacaoðlan ezeli
Döküldü baðlarýn gülü gazeli
Gurbet elde ben nideyim güzeli
Karlý daðlar güzeli
Zalým daðlar güzeli
Gurbet elde ben neyleyim güzeli

Oy daðlar
Yol ver daðlar ben sýlama gideyim
Karlý daðlar gideyim
Zalým daðlar gideyim
7
Beni Kara Diye Yerme,
Mevlam Yaratmýþ Hor Görme,
Ela Göze Siyah Sürme,
Çekilir Kara Deðil Mi?

Her Yoldan Gelir Geçerler,
Aktan Karayý Seçerler,
Aðalar Beyler Ýçerler,
Kahve De Kara Deðil Mi?

Karac’oðlan Der Maþallah,
Birgün Görünür Ýnþallah,
Kara Donludur Beytullah,
Örtüsü Kara Deðil Mi?


8
Ela Gözlüm Ben Bu Elden Gidersem,
Zülfü Periþaným Kal Melül Melül.
Kerem Et, Aklýndan Çýkarma Beni,
Aðla Göz Yaþýný, Sil Melül Melül.

Elvan Çiçekleri Takma Baþýna,
Kudret Kalemini Çekme Kaþýna,
Beni Aðlatýrsan Doyma Yaþýna,
Aðla Göz Yasini, Sil Melül Melül

Yeter Ey Sevdiðim Sen Seni Düzet
Karalarý Baðla,Beyazý Çöz At
O Nazik Ellerin Bir Daha Uzat
Ayrýlýk Þerbetin Ver Melül Melül

Karac’oðlan Der Ki Ölüp Ölünce
Bende Güzel Sevdim Kendi Halimce
Varýp Gurbet Ele Vasýl Olunca
Dostlardan Haberim Al Melül Melül


9
Üryan geldim gene üryan giderim
Ölmemeye elde fermaným mý var
Azrail gelmiþ de can talep eyler
Benim can vermeye dermaným mý var

Dirilirler dirilirler gelirler
Huzur-ý mahþerde divan dururlar
Harami var diye korku verirler
Benim ipek yüklü kervaným mý var

Er isen erliðin meydana getir
Kadir Mevlâ'm noksanýmý sen yetir
Bana derler gam yükünü sen götür
Benim yük götürür dermaným mý var

Karac'oðlan der ki ismim öðerler
Aðý oldu yediðimiz þekerler
Güzel sever diye isnad ederler
Benim Hakk'dan özge sevdiðim mi var


10
Elâ Gözlerini Sevdiðim Dilber,
Göster Cemalini Görmeye Geldim,
Þeftalini Derde Derman Dediler,
Gerçek Mi Sevdiðim Sormaya Geldim.

Gündüz Hayallerim, Gece Düþlerim,
Uyandýkça Aðlamaya Baþlarým,
Sevdiðim, Üstünde Uçan Kuþlarýn,
Tutup Kanatlarýndan Kýrmaya Geldim.

Senin Aþýklarýn Gülmez Dediler,
Aðlayýp Yaþýný Silmez Dediler ,
Seni Biraz Saran Ölmez Dediler,
Gerçek Mi Sevdiðim Sormaða Geldim.

Mail Oldum Senin Ýnce Beline,
Canim Kurban Olsun Tatlý Diline,
Aþýk Olup Senin Hüsnü Baðýna,
Kýrmýzý Gülleri Dermeye Geldim.

Karac'oðlan Der Ki Gönül Doðrusu,
Gökte Melek, Yerde Huma Yavrusu,
Ben Sana Söyledim, Sözün Doðrusu,
Soyunup Koynuna Girmeðe Geldim.


11
Madem Dilber Meylin Yoðidi Bende,
Ezelinden Ýkrar Vermeye-Yidin.
Muhabbettir Güzelliðin Niþaný,
Uðrun Uðrun Bakýp Gülmeye-Yidin.

Siyah Saçlarýný Eylersin Perde,
Beni Sen Uðrattýn Bu Zalim Derde,
Ben Kendi Halimde Gezdiðim Yerde,
Çaðýrýp Yadigâr Vermeye-Yidin.

Karacaoðlan Der Ki Ey Mahý Mestim,
Kasla Göz Eylersin Bana Mi Kastin.
Severler Güzeli Darýlma Dostum,
Darýldýysan Güzel Olmaya-Yidin.


12
Nedendir de suna boylum nedendir
Bu geceki benim uyumadýðým uyumadýðým
Yaman derler ayrýlýðýn derdine
Ayrýlýk derdine doyamadýðým doyamadýðým

Dostun bahçasýna bir hoyrat girmiþ
Gülünü dererken dalýný kýrmýþ
Þurda bir kötünün koluna girmiþ
Þu benim öpmeye kýyamadýðým

Kömür gözlüm der ki sevdim sakýndým
Ýndim has bahçeye güller sokundum
Bilmiyorum nerelerine dokundum
Belli bir haberin alamadýðým

Karacaoðlan der ki yandým ben öldüm
Her deliliði ben kendimde buldum
Dolanýp da kavil yerine geldim
Kavil yerlerinde bulamadýðým


13
Güzel Ne Güzel Olmuþsun,
Görülmeyi Görülmeyi,
Siyah Zülfün Halkalanmýþ
Örülmeyi Örülmeyi.

Mendilim Yuðdum Arýttým,
Gülün Dalýnda Kuruttum,
Adin Ne Ýdi Unuttum.
Sorulmayý Sorulmayý.

Seðirttim Ardýndan Yettim,
Eðildim Yüzünden Öptüm,
Adýn Bilirdim Unuttum.
Çaðýrmayý Çaðýrmayý.

Benim Yarim Bana Küsmüþ,
Zülfünü Gerdana Dökmüþ,
Muhabbeti Benden Kesmiþ.
Sevilmeyi Sevilmeyi.

Çaðýr Karacaoðlan Çaðýr,
Taþ Düþtüðü Yerde Aðýr,
Yiðit Sevdiðinden Soður.
Sarýlmayý Sarýlmayý.




ALINTIDIR