Kýsaca Alevilik

Aleviler ve Alevilik:

Aleviler özelikle Türkiye ve az miktarda komþu ülkelerde yaþayan inançsal bir topluluktur. Yaklaþýk 20 milyonluk bir nüfusla, Türk, Kürt, Zaza ve diðer halklardan oluþan Aleviler Türkiye nüfusunun üçte birini oluþturmaktadýr. Danimarka’da yasayan Türkiyeli göçmenlerin de yaklaþýk 1/3 Alevidir. Aleviler, inanç, yaþam þekli ve kültürleriyle, Türkiye nüfusunun diðer kesiminden önemli oranda farklýdýrlar.

Alevilik Nedir?

Alevilik inanç, kültür ve toplumsal yaþamý kapsayan, 3 boyutlu bir öðreti, birçok inancýn kaynaþmasýndan oluþan kendine özgü bir inançtýr. Aleviler öðreti ve inançlarýný Hak-Muhammed-Ali, Hünkar Bektaþ Veli kamili insanlýk yolu, kýsaca ‘YOL’ olarak tanýmlarlar. Alevi-Bektaþi inancýn temel ilke ve ikrarnamasi: Eline Diline Beline (EDEBe) sahip olmaktýr.

Alevilikte tanrý inancý;

Aleviler insan ve doðanýn uzaydaki tüm varlýklarýn birliðine, (Vahdeti-Mevcut = varlýðýn birliði) ayný kaynaktan oluþtuðu düþüncesine ve tanrýnýn (Allah’ýn) bunlarýn toplamý olduðuna ve tanrýnýn, alemde en mükemmel varlýk olan insanýn özünde olduðuna inanýrlar.

Alevi öðretisinden bazý deyimler:

Her ne arar isen kendinde ara. - Benim Kabem insandýr. - Okunacak en büyük kitap insandýr. - Ýlimden gidilmeyen yolun sonu karanlýktýr. - Bilim bizim yolumuzdur. Sevgi bizim dinimizidir, baþka dine inanmayýz. - Kendine yapýlmasýný istemediðini baþkasýna yapma. - Enel-Hak (gerçek, tanrý benim)Bu deyimlerden de anlaþýlacaðý üzere, Alevi öðretisinde (inancýnda) insan, bilim ve sevginin çok önemli bir yeri vardýr.

Aleviliðin kültürel boyutu:

Müzik, dans (semah) deyiþ/þiir ve her türlü sanatý kapsar. Alevilerde özelikle deyiþ ve semah duygu ve düþünceleri yaymak dile getirmek için bir araç olarak kullanýlýr, ayný zamanda bir tür ibadettir. Aleviliðin Danimarkalýlarýnda bildiði ‘dansende -dervisher’ (dans eden derviþler) ve sufizmle (tasarrufla da) yakýn iliþkisi vardýr.

Aleviliðin toplumsal boyutu:

Alevi toplumunda, zor yoktur, her þey, gönüllülük (rýza) üzerine kurulmuþtur. Alevilerin toplumsal ütopyasý, özlediði toplumsal düzen: Yarin yanaðýndan gayri her þeyin paylaþýldýðý, insanlarý ezmeden ezilmeden mutlu yaþadýðý bir tür sosyalist bir düzendir.

Alevi öðretisi.

Doðada olduðu gibi, her þeyin deðiþtiði ilkesinden hareket eder. Kurallar, sýnýrlar ve yasaklar topluluk tarafýndan konulur ve kaldýrýlabilir. Alevi toplumunda 72 millete bir bakýlýr, toplumda herkes (ýrk, milliyet, cinsiyet (kadýn-erkek), eþit, ayný hak ve sorumluluklara sahip olmalýdýr.. Aleviler tüm dinlerin temel/öz buyruklarýna saygý duyarlar. Irkçýlýðýn, milliyetçiliðin, fanatikliðin Alevi dünya görüþünde (felsefesinde) yeri yoktur.

Aleviliðin tarihi.

M. sonra 800-1100 yýllarýnda Orta Asyada göçebe halinde yasayan Türkler Ortadoðu ve Anadolu’ya gelirken ‘bavullarýnda’ kendi inançlarý (Þamanizm) dýþýnda Budizm ve diðer inançlardan da bir þeyler getirmiþlerdir. Anadolu’da bu inançlar, eski Ýran, Kürt inançlarý (Zerdüþt vs.) Ve ayrýca, Yahudililik, Hýristiyanlýk, Ýslam ve eski Yunan doða felsefesinden unsurlarla karýþmýþ ve daha sonralarý (Batýnilik, Kýzýlbaþlýk, Bektaþilik) ve sonuçta Alevilik olarak ortaya çýkmýþtýr. Alevilik: Anadolu’da yasayan çeþitli halk ve kültürlerden oluþmuþ ve o tarihte var olan hakim din ve toplumsal düzene karþý bir muhalefet hareketi olarak ortaya çýkmýþ ve geliþmiþtir.

‘ALEVÝ’ kelimesi:

Alevi kelimesinin çeþitli sembolik anlamlarý vardýr: Felsefî anlamda alevi kelimesi; her þeyin ‘alevi’ öz kaynaðý, ‘nur’ kutsal yaratýcý güce baðlanýr. Doðada her þeyi hareket ettiren enerji ve canlýlarda yasam gücü olarak kabul edilen aþk/sevgiye baðlanýr. Diðer inançsal ve toplumsal yönüyle de; Ýslam peygamberi Muhammed’in amca oðlu ve damadý Hz. Ali’ye baðlanýr.Ýslam’ýn o zaman ki Arap toplumunda ki hakim güçlere karþý bir devrim olarak ortaya çýkmasýnda büyük emeði geçen fakat, Ýslam dini iktidar olduktan sonra ailece, (Eehli-Beyt olarak) haksizlik ve zulme maruz kalýp katledilen Hz. Ali ve yandaþlarýna sevgi ve düþüncesine baðlýlýðý simgeler.

Alevilik ve Ýslam

Aleviler bütün dinlerin olduðu gibi, Ýslam’ýnda temel/öz buyruðuna inanýr/saygý duyarlar, fakat oruç, namaz, haç vb. gibi ibadet ve birçok yüzeysel kural ve Kuran yorumlarýna uymazlar. Ayrýca Aleviliðin temel inanç ve ibadet kurumu olan CEM ve cemde olan hiç bir uygulama bilinen islam kurallarý içinde yoktur..

Alevilik öðretisi (4 Kapý - 40 Makam):

1200 yýllarýnda yaþamýþ ve Alevilerce Pir kabul edilen “Hünkar Bektaþ Veli” tarafýndan kurulmuþtur. HBV’nin öðretisi, 4 kapý-40 Makam üzerine kurulmuþtur. Sýrayla Þeriat, Tarikat, Marifet, Hakikat, olarak isimlendirilen 4 Kapý, yine sýrayla; Yasa - yol - eylem - Hakikat anlamýndadýr. Ve Hünkar Veli, bu 4 kapýyý, uzayda bulunan ve her zaman hareket hainde olan 4 ana maddeye hava, ateþ (enerji) su, topraða ve bunlarý da CANa baðlamaktadýr. Buna 5 unsur denir. Hünkar ‘Bektaþ’ ismi de bu beþ unsur (beþ-taþ) tan gelir. Burada hareket ettirici güç ateþ/enerjidir. ‘Her þeyin bir yüzü, bin özü vardýr’ önemli olan bu özleri bilmek öðrenmektir.

40 Makam: Ýlk makamý iman (inanmaktýr): HBV: ‘Ýnanmak akýl, mantýk, bilim üzeredir, akla mantýða sýðana kalbinden sahip çýk’ ve ‘Ýlimden gidilmeyen yolun sonu karanlýktýr’ diyor. Kýrkýncý son makam ise: Kamili-insan, Enel-Hak olmak (Kendini tanrý yerine koyabilecek, bilgi ve olgunluða ulaþma) makamýdýr. Kýsaca insan, bilim ve sevgi yolundan 4 kapý-40 makamdan geçerek (tanrýya) tanrýsal bir olgunluða ulaþabilir.

Aleviler tarih boyu ezilmiþler:

Aleviler tarih boyu, hakim güçlerin baský sömürü sistemlerine karþý (inançsal, kültürel ve politik) yönden muhalefet olmuþlardýr. Aleviler inançlarý yüzünden, yüzyýllarca iktidarlar, cahil kitleler ve fanatik dinciler tarafýndan baský altýnda tutulmuþ, katliamlara maruz kalmýþtýr. Buna karþý Aleviler örneðin Osmanlýlar döneminde 200"ün üzerinde halk ayaklanmasýna öncülük etmiþtir. Alevilere ve aydýn lâik insanlara yönelik bu iktidar destekli, fanatik-dinci saldýrýlarýn en son örneklerinden biri 2 Temmuz 1993"te Sivas’ta olmuþtur. Pir Sultan’ý anma þenlikleri altýnda yapýlan etkinliklere katýlan 33 aydýn, sanatçý ve semahçý genç, güvenlik güçlerinin göz yummasý nedeniyle, cahil fanatik kitlelerce kaldýklarý Madýmak Otelinde, yakýlarak katledilmiþtir. Yüzlerce yaralý arasýnda, uluslararasý alanda tanýnmýþ, yazar Aziz Nesil’de vardý.

Alevilikte Semah ve Cem;

Semah Alevilerin geleneksel ‘dansýdýr’, bir çeþit ibadet biçimidir. Semah kelimesi; gökyüzü/uzay ve müzik ve sözle öðrenme anlamýna gelir. Ayrýca evrende ki her þeyin hareket ettiðini, bir dönüþümden geçtiðini sembolize eder. Semahta insan duygusal bir dünyada uzayý/alemi dolanýp, aradýðýný yine kendinde bulmasý sergilenir. Semah normal olarak Alevilerin CEM dedikleri özel toplantýlarýnda dönülür.

Alevilikte CEM:

CEM ‘birlik’ demektir. Burada ki birlik hem insanin kendini bilmesi, toplumsal dayanýþma, alemdeki varlýklarýn birliðini kapsar. Cem, derneklerde yapýlan genel kurullara benzetilebilir. Cem’de tüm üyeler kendilerini görgüye/ toplum içinde sorguya (dara) çektirirler. Bu yönüyle Cem, bir tür halk mahkemesidir. Alevilerin kiþisel sabit, belirli, yer ve zamanda yapýlan ibadet þekilleri yoktur. Önemli olan her an (ibadetli) iyi insan olmaya çalýþmaktýr. Aleviliðin en önemli kurumlarýnýn ve ibadetlerinin basýnda Cem gelir ve topluluk istediði zaman, uygun herhangi bir yerde yapýlabilir.

Cem in kaynaðý Ýslam öncesi eski Türk ve Iran inanç ve kültürlerinin Ýslam la birleþtirildiði KIRKLAR MECLÝSÝ (CEMi) inancýna dayanýr.. 19 Kadýn, 21 erkeðin ve Hz. Ali’nin de olduðu bu Ceme/meclise, Hz. Muhammed Peygamber olarak deðil, Hadümül-fukara, fakirlerin hizmetçisi olarak girebilmiþtir.. Hizmet Alevilikte en önemli unsurlardan biridir, yola hizmet için girilir, halka hizmet, hakka hizmet olarak kabul edilir.. Bir kaç çeþit Cem vardýr. Fakat hepsinin gündeminde, 12 hizmet vardýr. 12 hizmetin; sosyal, kültürel, politik, ahlâksal, pratik ve inançsal anlamlarý vardýr. Cem’de kadýn erkek, yaþlý, çocuk eþit sayýlýr, herkes birbirine CAN veya bacý kardeþ diye hitap eder. Cem’de 12 hizmetten birisi de semahtýr.

Alevilikte Semah ve sembolik anlamlarý:

* Semah normalde Cem’de dönülür (dönmek hiçbir þeyin durmadýðýný ölmediðini hareket edip deðiþtiðini sembolize der.

* Semah, Cem dýþýnda ayrýca; toplumsal içeriði olan toplantýlarda ve tanýtmak amacý için dönülebilir. Baþka yerlerde düðün, eðlencelerde vs. kurallarýna uyulamayacaðý için, semah dönülmesi uygun görülmez.

* Yüzün üzerinde semah çeþidi vardýr, hepsi için geçerli olan, aðýr tempoyla baslar, hýzlanýr ve yavaþlayarak durur. Duygularýn/ruhun uçuþ ve geri dönüsünü sembolize eder.

* Cemde ve Semah dönülürken normalde çýrað/mum yakýlýr. Bu ýþýk, bütün alemi hareket ettiren/yaratan ilâhî NUR olarak kabul edilir. Ayrýca alevi/enerjiyi, bilim ve sevgiyi-aþký sembolize eder.

* Semahta kadýn ve erkek þarttýr, bununda birlik, eþitlik, yaradýlýþ, sevgi, karþýtlarýn birliði gibi çok derin anlamlarý vardýr.

* Semah yalýn ayak dönülür, duygular dünyasýnda uçulsa da gerçeðe, doðaya/topraða baðlýlýðý sembolize eder. (Oku; benim sadýk yârim kara topraktýr. A.Veysel)

* Semah günlük, fakat temiz elbiseyle dönülebilir, bazý semahlar dýþýnda (üryan semahý) özel elbise gerekmez. Genelde bele, kendini kontrol etmeyi (Eline Diline Beline sahip olmayý) ve sevdiðine (yola) baðlýlýðý sembolize eden bir kuþak (kemerbest) baðlanýr.

* Bazý semahlarda avuçlar yer ve gökyüzüne döndürülür, yerle gök arasýnda (1. kapý hava ve 4 kapý toprak / tanrý ve insan) arasýnda bað kurulur. * Gözler genellikle el/avuç içine bakar, bu da aynada kendini (insanda tanrýyý) görmeyi, sembolize eder. (Aynayý tuttum yüzüme Ali göründü gözüme. Nazar eyledim özüme Ali göründü gözüme)

* Semahta kalbe, (döþe) götürülen eller, Alevilerin bir tür selamýdýr. Ýçten ve kalpten sevgi ve yola baðlýlýðý sembolize eder.

* Bazý semahlarda eller dairenin dýþýndan içine uzatýlýr. Bu Haktan, hakkýyla, helâl alýp, halkla ‘yarin yanaðýndan gayrisini paylaþmayý’ sembolize eder.

* Bazý semahlardaki figürlerde doðadaki canlý varlýklarýn (hayvanlarýn, bitkilerin) özeliklerini, emek, sevgi, birlik vbg. çeþitli konularý sembolize eder. Alevilik insanlýk yoludur.

(Feramuz Acar. Pir-Der. Randers)

KAYNAK: http://www.alevi.dk/




ALINTIDIR